12-0477-cohW

COMPACTE EN ENERGIEZUINIGE EENGEZINSWONING

Het project Cohousing Waasland in Sint-Niklaas snijdt een aantal duurzame thema’s aan zoals passief en circulair bouwen, collectiviteit en beperkt ruimtebeslag. Het programma bestaat uit 3 compacte volumes in een passiefschil waardoor het energieverbruik tot een minimum kan herleid worden. De houten buitenschil is ontmantelbaar en omkeerbaar, de massieve binnenstructuur en de houten buitenstructuur zorgt voor polyvalentie en aanpasbaarheid. Het gebouw biedt enerzijds een antwoord op de nood aan flexibiliteit voor een continue evoluerende cohousing groep en anderzijds op een harmonische en respectvolle omgang met natuur. De mens en de natuur worden als gelijken gezien op de site.

Cohousing Waasland beslaat een bouwveld in de duurzame, groene stadsuitbreiding Clementwijk, in de noordelijke stadsrand van Sint-Niklaas. Het project omvat 22 units in een mix van grondgebonden en collectieve voorzieningen, waaronder gemeenschapshuis, gastenverblijf, fietsenstalling, BEOveld warmtenet met technische ruimte, tuin, …. Anders dan in een klassieke horizontaal georganiseerde cohousing, werd er gekozen 3 compacte volumes: één NZ-georiënteerd bouwblok met 18 verschillende gestapelde woonunits (80 à 140m² BVO) alsook collectief: wasplaats, gastenverblijf, technieken, één OW- gericht volume met duplexen (115 à 170 m²BVO) en één collectief paviljoen.

Voor het NZ-georiënteerd bouwblok werden 18 woningen gestapeld in één gebouw, waardoor een reductie wordt gerealiseerd van grondbeslag, materiaalbehoefte, energiebehoefte, bouwkost, etc. De bovenliggende verdiepingen passen netjes op de onderliggende; verspringingen en/of uitkragingen zijn er niet. Zowel de circulatie als de terrassen werden onttrokken aan het beschermd volume. Dit komt niet alleen de sociale interactie ten goede; door de afwezigheid temperatuurszones en inpandige terrassen is de complexiteit aan bouwknopen beperkt, waardoor ook koudebrugvrij bouwen budgetvriendelijk kan. De woongelegenheden werden NZ georiënteerd. Bijgevolg liggen de private tuinstrook en de terrassen op het westen en zuiden. Hierdoor genieten de woonunits een maximale bezonning. Het OW georiënteerde gebouw van twee bouwlagen bevat nog eens vier woningen. Tussen de 2 woonvolumes werd gelijkvloers een collectieve fietsberging voor 82 fietsen gebouwd in zelfwerk. Daarnaast is er paviljoen welke een polyvalente zaal, tuinberging en gemeenschappelijke bergruimte bevat. De reductie van de private woonoppervlakte wordt gecompenseerd door collectieve winsten: extra functies in de gebouwen, de tuin, de organisatie van de mobiliteit en natuurlijk het paviljoen.

Houtskeletbouw is een uitermate geschikte bouwmethode ter realisatie van energetisch performantere woongelegenheden. Maar ook de massieve, traditionele bouwwijze biedt een aantal ontegensprekelijke voordelen. Vertrekkend vanuit de sterke punten van beide, werd in dit project gekozen voor een hybride bouwsysteem, die het beste van hout en steen verenigt. De vloeren dragen van scheidingswand naar scheidingswand en de volledige horizontale stabiliteit in de lengterichting van het gebouw wordt verzekerd door de liftkoker. Binnenin de woongelegenheden genieten de bewoners, gezien geen verdere nood aan dragende binnenwanden, dan ook een grote inrichtingsvrijheid. Door de interne flexibiliteit en aanpasbaarheid kent het gebouw een groot circulair karakter. De grote thermische inertie (eigen aan massieve bouwconstructies) is in staat piekbehoeftes aan koeling af te zwakken, een tijdsverschuiving inzake warmtebelasting te bewerkstellingen en aldus een vrij kwalitatief en constant thermisch comfort te realiseren. De gebruikte materialen leveren een lage ecoprint op, met een lage energie-inhoud en hoge recycleerbaarheid, geheel in de Cradle-to-cradle-filosofie. Zo werd er onder andere gebruik gemaakt van formaldehyde-vrije OSB voor lichte wanden, leem- en kalkglanspleister, … Het project werd gerealiseerd aan Passiefhuis-standaard, waardoor ook de impact van de technieken tot het minimum kon worden gereduceerd. Alles draait volledig op hernieuwbare energie, een gasaansluiting is er enkel voor het paviljoen. Er zijn zonnepanelen op de daken en het water wordt verwarmd met warmtepompen, op basis van gemeenschappelijke grondboringen. Regenwater wordt gerecupereerd om de toiletten door te spoelen. Een aantal gezinnen kiest ook voor een douchewarmtewisselaar voor warmterecuperatie. De bouwmethode is in sterke mate prefabriceerbaar, wat de bouw- en procestijd reduceert en de technische risico’s beter in de hand houdt.

Het project is een integraal antwoord op de opgave van cohousing als overlegmodel, woonmodel en ondernemingsmodel; een krachttoer op het vlak van participatie en co-creatie; een interessante confrontatie met een andere rol voor de architect en het lokaal bestuur. Duurzame architectuur is de sluitsteen van een ruimtelijk beleid.

PROGRAMMA
22 woonunits met collectieve voorzieningen, polyvalente zaal, gemeenschappelijke bergruimte, gemeenschappelijke tuin, parking en fietsenstalling

OPDRACHTGEVER
Private partner: Cohousing Waasland vzw
Publieke partner: Stad Sint-Niklaas

TEAM
BLAF architecten / denc!-studio

GELEVERDE DIENSTEN
Masterplan &Architectuur (voorontwerp en bouwaanvraag)

PROCEDURE
wedstrijd op uitnodiging – laureaat

LOCATIE
Clementwijk, 9100 Sint-Niklaas (BE)

OPPERVLAKTE
Totale BVO bovengronds 3.000m² waarvan 2.200m² (gestapeld wonen), 550m² (grondgebonden wonen) en 250m² (paviljoen)

BUDGET
ca € 6.000.000 (incl. grond, projectkosten, erelonen en tuinaanleg, excl. btw, registratierechten en notariskosten)

RELEVANTIE
Architectuuropdracht / Gemeenschapscentrum / Gemengd gebruik & multifunctionaliteit / Financiële grootorde / Duurzaam en circulair bouwen / Participatietraject

STATUS
opgeleverd 2018

FOTOGRAFIE
Stijn Bollaert / Brecht Van Maelen

CERTIFICATEN
Door PIXII energiezuinig gecertificeerd (in casu passief-standaard op gebouwniveau)

SELECTIES
Geselecteerd als voorbeeldproject ‘Ruimtelijk Rendement’ Departement omgeving Vlaams Gewest

PUBLICATIES (PAPIER)
2015 – “Cohousing Waasland kiest met elf gezinnen voor Clementwijk”, Gazet Van Antwerpen (BE), Sylvain Luyckx
2017 – “Mensen hebben een verkeerd beeld van cohousen”, Bouwbedrijf (BE), Confederatie Bouw
2018 – “BLAF architecten: Hands On / Interstices / Mutualiser Les Ressources”, La Libre – Essentielle Immo (BE), Marie Pok
2019 – “Strategic collectivity”, A+280 (BE) Special Edition: Collective Housing, Gitte Van den Bergh
2019 – “Collectief wonen komt langzaam op gang”, Ecologisch magazine de Koevoet (BE), Dialoog vzw
2019 – “22 gezinnen wonen samen in ecologisch en sociaal cohousingproject”, De Standaard (BE), Agnes Mus

PUBLICATIES (DIGITAAL)
afasiaarchzine.com, baunetz.de, gva.be

AWARDS
2019 – Belgian Building Award (BE), nominatie in de categorie “New Way of Living”

TENTOONSTELLINGEN
2019-2021 – “Housing Apart Together”, C-mine Genk / STAM Gent / Time Circus Antwerpen (BE), curator Peggy Totté (Architectuurwijzer)

LEZING
2021 – “MESO – building: smart & compact new forms of living”, Sint-Niklaas (BE)