Gerichte Call Design 4 Circularity (2) “Build, DE-Build & RE-Build”

Build, DE-Build & RE-Build – Circulaire heropbouw van een recente woning

SUBSIDIEDOSSIER 2
Gerichte Oproep Design 4 Circularity 2024 (Vlaanderen Circulair / OVAM)

PROJECTTITEL
Build, DE-Build & RE-Build – Circulaire heropbouw van een recente woning

SUBSIDIEBEDRAG
€ 95.700,00

STARTDATUM
1 december 2024

EINDDATUM
31 december 2025

LINKS
https://www.vlaanderen-circulair.be
Build, DE-Build & RE-Build
13-0506-lbSN (originele woning)
vlaio

Samenvatting

BLAF architecten voert in samenwerking met Verbeke Foundation, Thomas More, UGent, Aclagro, Ecoschelp, Lambda-max en videomaker Joris Gijsen (Willem Tel) een praktijkgericht project uit rond de volledige demontage en heropbouw van een recent gebouwde passiefwoning uit 2017. De woning, oorspronkelijk niet ontworpen met hergebruik in gedachten, wordt herbouwd op de site van Verbeke Foundation met maximale inzet van gerecupereerde materialen. Het project demonstreert hoe circulair hergebruik ook mogelijk is bij moderne woningen en wil via documentatie, publicatie en samenwerking met onderwijs, bedrijfsleven en audiovisuele partners een breed draagvlak creëren voor circulair bouwen.

Context en aanleiding

Waar we inmiddels weten hoe we gebouwen van vóór 1950 circulair kunnen afbreken en hergebruiken, ontbreekt die kennis grotendeels voor hedendaagse gebouwen. Dit project vult die leemte in door een recent gebouwde woning volledig te demonteren en opnieuw op te bouwen. De woning wordt een pilootproject dat aantoont hoe circulair bouwen ook bij recente woningen haalbaar en zinvol is, zowel technisch als economisch.

Doelstelling en onderzoeksvragen

Het project stelt zich tot doel om de mogelijkheden van circulair hergebruik van recent gebouwde woningen te onderzoeken en te demonstreren. Daarbij worden onder meer volgende vragen gesteld: Hoe kunnen ontwerpkeuzes bijdragen aan 100% hergebruik en fossielvrije nieuwbouw? Welke materialen en bouwmethodes zijn geschikt voor demontage en heropbouw? En hoe kunnen we best practices ontwikkelen die toepasbaar zijn binnen de Vlaamse bouweconomie?

Innovatie en relevantie

Het innovatieve karakter van het project ligt in de combinatie van volledige heropbouw, gebruik van biobased materialen, en toepassing van circulaire ontwerpprincipes op een woning die oorspronkelijk niet circulair ontworpen werd. Het project toont aan dat circulair bouwen niet alleen ecologisch, maar ook economisch en sociaal relevant is. De woning wordt herbouwd met licht aangepaste oriëntatie en een nieuwe functie, en fungeert als voorbeeld voor toekomstige circulaire woningbouw.

Partners en hun rol

  • BLAF architecten:
    BLAF is de initiatiefnemer van het project en internationaal bekend om zijn duurzame architectuur. Hun expertise in energie-efficiëntie en ecologie vormt de basis voor hun pionierswerk in circulariteit. BLAF coördineert het project, voert het ontwerp en de uitvoering uit, en documenteert het proces. BLAF werkte twee jaar aan een voortraject met partnerselectie en inhoudelijke voorbereiding. Naast de hoofdpartners betrekt BLAF ook tientallen technische en logistieke partners zoals Isoproc, Rockwool, Deceuninck, Ecoschelp, Exie, Arte Constructo en Ploegsteert.
  • Verbeke Foundation
    Verbeke Foundation stelt haar terrein ter beschikking als bouwlocatie en neemt de volledige kost op zich voor de ontmanteling en heropbouw van de woning. De Foundation fungeert als opdrachtgever en aannemer, en staat open voor een vertraagd bouwproces zodat voldoende ruimte ontstaat voor documentatie, herontwerp en reflectie. Verbeke engageert zich om het project publiek toegankelijk te maken en voorziet een publicatie over het traject.
  • Thomas More
    De opleiding Toegepaste Architectuur van Thomas More werkt nauw samen met BLAF en integreert het project in haar onderwijs. Onder leiding van Stefan De Feyter worden studenten ingezet voor opvolging, coördinatie en documentatie. Het project wordt opgenomen in excelleertrajecten rond circulair bouwen, waarbij materiaalstromen worden geanalyseerd en verwerkt in massabalansen.
  • Universiteit Gent (UGent)
    UGent is betrokken via de vakgroep Architectuur en Stedenbouw en het labo Bouwfysica. Onder leiding van professoren Nathan Vanden Bossche en Marijke Steeman worden masterproeven begeleid die het project als case gebruiken. Onderzoekers zoals Gentil Acar, Katrien Devos en Ruben Vanden Bossche analyseren de prestaties van hergebruikte bouwmaterialen. UGent test onder andere de thermische en hygrothermische eigenschappen van gerecupereerde componenten en draagt bij aan de wetenschappelijke onderbouwing van het project.
  • Aclagro
    Als afbraakfirma binnen de Square Group brengt Aclagro praktijkervaring in bij de ontmanteling van gebouwen. Ze erkennen dat het afbreken van recente gebouwen een nieuwe uitdaging vormt. Via hun onderzoeksgroep AC Materials ondersteunen ze het project inhoudelijk en financieel. Aclagro wil hergebruik integreren in hun businessmodel en bijdragen aan de ontwikkeling van circulaire afbraakstrategieën.
  • Willem Tel (Joris Gijsen)
    Videoproducent Joris Gijsen en zijn bedrijf Willem Tel zijn verantwoordelijk voor de audiovisuele documentatie van het project. Zij leggen het volledige proces vast in beeld en geluid, met als doel een documentaire te realiseren die het project toegankelijk maakt voor een breed publiek. Deze visuele component versterkt de disseminatie en vergroot de impact van het project binnen en buiten de sector.

Aanpak en werkpakketten

Het project is opgebouwd rond zes werkpakketten:
1. Uitvoering – voorbereiding en coördinatie van de demontage en heropbouw
2. Monitoring – opvolging en documentatie van het proces
3. BIM – digitale verwerking van alle ontwerp- en uitvoeringsdata
4. Massabalans – in kaart brengen van materiaalstromen
5. Kwaliteitsborging – testen van prestaties van hergebruikte materialen
6. Publicatie – verspreiding van resultaten via sociale media, film en print

Impact en opschaalbaarheid

Het project toont hoe circulair bouwen toegepast kan worden op het dominante woningtype in Vlaanderen: de vrijstaande gezinswoning. Door samenwerking tussen bedrijven, onderwijsinstellingen en audiovisuele partners ontstaat een model dat opschaalbaar is naar de bredere bouweconomie. De lessen uit dit project worden gedeeld via workshops, lezingen, publicaties en een documentairefilm.

Verwachte output

• Richtlijnen en voorbeelddetails voor circulaire woningbouw
• Publicatie en documentaire
• Integratie in onderwijs en onderzoeksprojecten
• Bijdrage aan beleidsontwikkeling rond circulair bouwen

Conclusie

Het project Build, DE-Build & RE-Build toont aan dat circulair hergebruik ook mogelijk is bij recent gebouwde woningen. Door de volledige demontage en heropbouw van een passiefwoning uit 2017 wordt onderzocht hoe materialen, ontwerp en uitvoering bijdragen aan een duurzame bouwpraktijk. De samenwerking tussen architecten, ingenieurs, onderwijsinstellingen, materiaalleveranciers, aannemers en videoproducer Willem Tel zorgt voor een innovatieve kijk en brede kennisdeling. De resultaten leveren concrete richtlijnen en inspireren tot opschaling binnen de Vlaamse bouweconomie.