Gericht Call Design 4 Circularity (1) “Recycleren van een gerecycleerde nieuwe passiefwoning”
Recycleren van een gerecycleerde nieuwe passiefwoning – Een praktijkgericht onderzoek naar circulair hergebruik
SUBSIDIEDOSSIER 1
Gerichte Oproep circulaire maakindustrie LEVENSDUURVERLENGING (Agentschap Innoveren & Ondernemen)
PROJECTTITEL
Recycleren van een gerecycleerde nieuwe passiefwoning – Een praktijkgericht onderzoek naar circulair hergebruik
SUBSIDIEBEDRAG
€ 24.000,00
STARTDATUM
01 februari 2023
EINDDATUM
31 januari 2025
LINKS
https://www.vlaanderen-circulair.be
Recycleren van een recent gebouwde gerecycleerde passiefwoning tot een nieuwe passiefwoning
13-0506-lbSN (originele woning)
(Imka Laeremans & Elise Masschelein)
vlaio
Samenvatting
BLAF architecten werkt samen met UGent, Thomas More, Verbeke Foundation, Aclagro, Ecoschelp, Lambda-max en diverse leveranciers aan een praktijkgericht onderzoek naar circulair hergebruik van recent gebouwde woningen. Centraal staat de ontmanteling en heropbouw van een passiefwoning uit 2017, met maximale inzet van gerecupereerde materialen. Het project onderzoekt de technische en financiële haalbaarheid van hergebruik, met analyses van materiaalstromen, BIM- en LCA-modellen, en hygrothermische prestaties van innovatieve wandopbouwen. Uit de resultaten blijkt dat hergebruik van meerdere materialen rendabel is, mits transport en stockage efficiënt worden aangepakt. De opgedane kennis vormt de basis voor een vervolgproject (“Build, DE-build & RE-build”) waarin de inzichten worden toegepast in de praktijk. Zo ontstaat een schaalbaar model voor circulair bouwen in Vlaanderen.
Context en aanleiding
In 2017 ontwierp BLAF architecten een passiefwoning voor Linda, een particuliere klant in Sint-Niklaas. De woning werd gebouwd naast haar bestaande woning, met maximale recuperatie van materialen. Kort voor de oplevering werd Linda geconfronteerd met een geplande onteigening door de aanleg van een ringweg. Ze mocht nog vijf jaar in de woning blijven, tot augustus 2023.
Aanvankelijk was het plan om de woning 1,5 km verderop te herbouwen, maar gezien de kwaliteit van de bestaande woning op die locatie werd gekozen om die te behouden en te verbouwen. De heropbouw van de passiefwoning zal nu plaatsvinden op de site van de Verbeke Foundation in Kemzeke, een openluchtmuseum dat het project ook financieel ondersteunt.
Doelstelling en onderzoeksvragen
Het project stelt een urgente vraag: hoe kunnen recent gebouwde woningen circulair worden hergebruikt? BLAF architecten onderzoekt samen met UGent en andere partners hoe materialen uit een moderne woning opnieuw kunnen worden ingezet, zowel technisch als economisch.
De doelstellingen zijn:
- Het analyseren van het hergebruikpotentieel en de financiële haalbaarheid.
- Het ontwikkelen van circulaire bouwelementen met bio-based materialen.
- Het testen van innovatieve wandopbouwen zonder spouw.
- Het documenteren van het volledige proces van ontmanteling tot heropbouw.
Onderzoek en resultaten
Materiaalhergebruik en financiële haalbaarheid
Een uitgebreide kosten-batenanalyse werd uitgevoerd door UGent en Thomas More. De masterproef van Imka Laeremans & Elise Masschelein toont aan dat hergebruik economisch haalbaar is voor 7 van de 11 onderzochte materialen, mits transport- en stockagekosten beperkt blijven. Vooral hout, minerale wol en schrijnwerk blijken rendabel.
De studie stelt ook beleidsvoorstellen voor, zoals:
- Verlaagde btw op gerecupereerde materialen.
- CO₂-taks op materialen met hoge milieu-impact.
- Flexibilisering van EPB-wetgeving voor hergebruik.
- Inventarisatie van ‘beschermde materialen’ om hergebruik te stimuleren.
Bouwmethodiekonderzoek
Ruben Van den Bossche onderzocht een innovatief gevelsysteem met een zelfdragende bakstenen buitenschil, een houtskelet en biobased isolatie. De studie toont aan dat kalkmortel betere vochtbufferende eigenschappen heeft dan cementmortel, en dat de regendichtheid sterk afhangt van het voegwerk en de uitvoeringskwaliteit.
De wandopbouw zonder spouw blijkt potentieel te hebben, maar vraagt om zorgvuldige materiaalkeuze en uitvoering. De studie pleit voor verder onderzoek met grotere testopstellingen en betere simulatiemodellen.
Digitale tools en LCA
Shankar Nabben onderzocht de integratie van levenscyclusanalyse (LCA) in BIM-modellen. Hoewel het invoeren van data tijdrovend is, biedt het systeem veel potentieel voor efficiënte evaluatie van ontwerpkeuzes. Een template gekoppeld aan een betrouwbare database zou dit proces sterk kunnen versnellen.
Totemanalyse
De milieuscore van de woning daalde van 75 naar 31 bij heropbouw, wat een significante verbetering betekent. Dit bevestigt dat hergebruik van materialen een directe impact heeft op de materiaalvoetafdruk.
Samenwerkingen en opschaling
Het project bracht een breed netwerk van partners samen:
- BLAF architecten: coördinatie, ontwerp en praktijkervaring.
- UGent: onderzoek en begeleiding van masterproeven.
- Thomas More: BIM, LCA en documentatie.
- Verbeke Foundation: bouwlocatie en financiering.
- Aclagro, Ecoschelp, Lambda-max: ondersteuning bij fundering en stabiliteit.
- Exie, Arte Constructo, Ecococon: leveranciers van bio-based materialen.
Een vervolgsubsidie werd toegekend onder de naam Build, DE-build & RE-build, waarin het theoretisch onderzoek wordt omgezet in praktijk. De woning zal effectief worden heropgebouwd op de Verbeke Foundation, met uitgebreide documentatie en publieke toegankelijkheid.
Communicatie en kennisdeling
Ondanks beperkte middelen werd sterk ingezet op gerichte communicatie:
- Lezingen bij UGent, Circulair Real Estate, NAV, Kamp C.
- Deelname aan het lerend netwerk van Vlaanderen Circulair.
- Digitale updates via website en Instagram.
- Publicaties en presentaties op maat van diverse doelgroepen.
De heropgebouwde woning zal publiek toegankelijk zijn en fungeert als demonstratieproject. De disseminatie gebeurt via tekst, beeld en video, ondersteund door de Verbeke Foundation.
Impact en toekomst
Het project draagt bij aan de Vlaamse klimaatdoelstellingen door:
- Vermindering van materiaalverbruik via hergebruik.
- Fossielvrije isolatie en betonvrije alternatieven.
- Monitoring van materiaalstromen en recyclage.
De opschaalbaarheid is groot: het project toont dat circulair bouwen ook mogelijk is bij recente woningen. Door kleinschalige experimenten te koppelen aan grootschalige toepassingen, ontstaat een leermodel dat de bouwwereld kan transformeren.
Conclusie
Dit project is een pionier in het circulair hergebruik van moderne woningen. Het toont aan dat hergebruik niet alleen ecologisch, maar ook economisch haalbaar is. Door samenwerking tussen architecten, onderzoekers, aannemers en producenten ontstaat een nieuwe praktijk waarin duurzaamheid, innovatie en betaalbaarheid samenkomen.
De heropbouw op de Verbeke Foundation is niet alleen een technisch experiment, maar ook een culturele en maatschappelijke statement: bouwen kan anders, en het moet ook anders.
